Beren op de weg

We zijn geprogrammeerd om het negatieve, of het gevaar, in alles te zien wat er maar aan ons voorbij komt. Hoe je ook je best doet om positief te denken, we zoomen altijd onbewust automatisch in op het negatieve aspect van een situatie of een persoon. Dit is bij de een wat meer merkbaar dan bij de ander, maar onze gedachten zijn onbewust veel vaker negatief dan positief. Dit is vanuit de evolutietheorie heel logisch aangezien we heel, heel vroeger voor echte, fysieke gevaren – zoals beren – stonden. Door het gevaar te herkennen, konden we inschatten hoe we ons er het beste tegen konden beschermen. Nu hebben we voornamelijk last van die programmering en zie we eigenlijk voortdurend figuurlijke beren op de weg.

Foto: lifeofpix.com - Leeroy

Foto: lifeofpix.com – Leeroy

Ons verstand speelt hierbij een glanzende hoofdrol. Het behoedt ons voor de grootste gevaren, worst case scenarios en regelrechte afgang. Het doet dat zo goed, dat we vaak de neiging hebben om dan maar ontzettend lekker in onze veilige, maar vaak vrij saaie, comfort zone te blijven zitten en niks nieuws uit te proberen. Vooral geen dingen waarvan we niet kunnen inschatten hoe ze zullen gaan. Het verstand weet dat trouwens wel – allicht dat denkt het – en staat al klaar met een dierentuin vol losgeslagen beren. Die versperren je al de weg zonder dat je überhaupt bent gaan lopen.

Nu is dat lopen ook heel eng – dat zal niemand ontkennen. Het is onzeker, nieuw, spannend en misschien wel vol met valkuilen. Maar dat weet je niet, totdat je daadwerkelijk aan je reis begint. Natuurlijk kom je op je weg uitdagingen, obstakels en onvoorziene problemen tegen. Dat je die één voor één oplost op het moment dat ze zich voordoen, geeft je tegelijkertijd weer vertrouwen voor het aankunnen van toekomstige uitdagingen. De onverwachte leuke, interessante en verrassende factoren kom je echter ook tegen en zullen je de energie geven om door te zetten. Komt er dan weer een beer aan in de verte, al dan niet door je verstand verzonnen, dan kun je er ook voor kiezen om gewoon lekker samen met die beer toch je weg te vervolgen. Je zult versteld staan van je bestemming.

Tekst: Sophie Kruijsdijk

Acda en de Munnik hebben hier een prachtig lied over geschreven:

Zwart-witdenken

In Acceptance & Commitment Therapy wordt er veel gebruik gemaakt van metaforen. Zo wordt je manier van kijken, of een lastige situatie, in een keer veel duidelijker en letterlijk tastbaar. De schaakmetafoor is hier een mooi voorbeeld van:

De schaakmetafoor

Als we aan het vechten zijn (tegen het leven, tegen een situatie, met een persoon), zien we de wereld vanuit dat perspectief. We nemen onze gedachten en gevoelens dan vaak erg letterlijk en handelen daar dan ook uit. We nemen bijvoorbeeld de angst om te falen uiterst serieus en we willen dan het liefst wegrennen van deze angst. We gaan vermijden en doen zo niet wat we eigenlijk graag zouden willen doen. Of we willen dat positieve gedachten altijd de bovenhand hebben en dat we ons nooit ongelukkig voelen. Negatieve gedachten worden dus onderdrukt, wat uiteindelijk een tegenstrijdig effect heeft: we ontploffen of worden depressief.

Foto: Wikimedia Commons | 'Opening chess position from black side' by MichaelMaggs

Foto: Wikimedia Commons | ‘Opening chess position from black side’ by MichaelMaggs

We zitten dus de hele tijd in ons hoofd en vechten met man en macht tegen onze vermeende vijanden; negatieve gevoelens en gedachten. Als we alle positieve gedachten en gevoelens nu eens zien als de witte schaakstukken en alle negatieve als de zwarte. Wie zijn wij dan? De witte stukken of de zwarte stukken? We willen graag wit zijn, we willen dus dat wit wint. Maar we voelen ons eigenlijk best wel vaak zwart en we zijn bang dat zwart uiteindelijk zal winnen.

Foto: Ryan McGuire

Foto: Ryan McGuire

In de realiteit zijn we geen van beiden. Wij zijn niet onze negatieve gedachten en gevoelens en wij zijn ook niet onze positieve. We hebben ze wel allebei, maar we zijn ze niet. Wij zijn het schaakbord, waarop het spel zich afspeelt. En als wij het schaakbord zijn, zou het dan erg veel uitmaken, of zwart of wit wint? Verandert het schaakbord zelf daardoor? Dat wit fijnere gevoelens oplevert en zwart minder fijne staat vast – maar het leven bestaat nou eenmaal uit allebei. Dan kun je maar beter het spelletje meespelen dan telkens weer het hele bord omgooien, nietwaar?

Tekst: Sophie Kruijsdijk (gebaseerd op tekst van SeeTrue)